ΑΝΤΩΝΙΟΣ Δ. ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ
ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ    

Πτυχιούχος Πανεπιστημίου Αθηνών     
Mετεκπαιδευθείς στο  ISTITUTO ORTOPEDICO RIZZOLI di BOLOGNA
Ολική αρθροπλαστική γόνατος


Η ολική αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της χειρουργικής του 20ου αιώνα, βελτιώνοντας σε σημαντικό βαθμό την ποιότητα ζωής του ανθρώπου. Παγκοσμίως, η συχνότητα της ολικής αρθροπλαστικής γόνατος αυξάνεται συνεχώς λόγω της αύξησης του αριθμού των ατόμων της τρίτης ηλικίας σε συνδυασμό με το μεγάλο ποσοστό κλινικής επιτυχίας της τεχνικής της αρθροπλαστικής. Περίπου το 40% των ατόμων ηλικίας 40 ετών έχουν ακτινογραφικά ευρήματα οστεοαρθρίτιδας γόνατος και οι μισοί από αυτούς συμπτώματα.

Υποψήφιοι για ολική αρθροπλαστική γόνατος θεωρούνται άτομα με συμπτωματολογία οστεοαρθρίτιδας γόνατος (πόνο, δυσκαμψία και μειωμένη λειτουργικότητα της άρθρωσης του γόνατος) με σημαντικό περιορισμό της φυσικής δραστηριότητας τους και αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας. Συνιστάται η διενέργεια της επέμβασης σε πρώιμο στάδιο πριν εγκατασταθεί σημαντικού βαθμού περιορισμός της λειτουργικότητας της άρθρωσης του γόνατος και έντονος, ανυπόφορος πόνος. Άτομα νεαρής ηλικίας (κάτω των 55ετών) καθώς και παχύσαρκοι δεν πρέπει να αποκλείονται από τη διενέργεια ολικής αρθροπλαστικής γόνατος διότι παρουσιάζουν υψηλά ποσοστά επιτυχίας και αποδεκτό ποσοστό επιπλοκών. Σπανιότερα ένδειξη για διενέργεια ολικής αρθροπλαστικής γόνατος αποτελεί η προοδευτική επιδείνωση της δυσμορφίας και αστάθειας της άρθρωσης του γόνατος, απουσία έντονου πόνου.

Η ολική αρθροπλαστική γόνατος πραγματοποιείται υπό γενική ή περιοχική αναισθησία όταν η συντηρητική θεραπεία με χορήγηση παυσίπονων (μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη) και φυσιοθεραπεία αποτυγχάνει να ανακουφίσει τα συμπτώματα, περιορίζοντας δραματικά την ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Υπάρχουν 3 τύποι ολικής αρθροπλαστικής γόνατος
α) μονοδιαμερισματική αρθροπλαστική γόνατος (unicocompartimental), που αφορά ένα μεμονωμένο τμήμα της άρθρωσης που έχει καταστραφεί, με πλεονέκτημα την ταχύτερη ανάρρωση και μειονέκτημα την ανάγκη αυστηρής επιλογής των ασθενών, τις τεχνικές δυσκολίες και τα υψηλά ποσοστά πρώιμής αποτυχίας και ανάγκη για αναθεώρηση (επανεπέμβαση)

β) μη συνδεδεμένη ολική αρθροπλαστική γόνατος (unconstrained) πρόκειται για την πιο συχνή πρόθεση που χρησιμοποιείται για την αντικατάσταση του γόνατος. Μετά από χειρουργική προσπέλαση στην άρθρωση του γόνατος αφαιρούνται οι αλλοιωμένες αρθρικές επιφάνειες τόσο του άνω άκρου της κνήμη όσο και των μηριαίων κονδύλων. Το εμφυτεύσιμο υλικό που χρησιμοποιείται στην κνήμη είναι από ειδικό μεταλλικό κράμα και τοποθετείται με ή χωρίς τη χρήση ειδικού τσιμέντου. Το εμφυτεύσιμο υλικό του μηρού, περιβάλλει το μηριαίο τμήμα της άρθρωσης, είναι επίσης από μεταλλικό κράμα, και μπορεί να τοποθετηθεί με ή χωρίς τσιμέντο. Η αρθρική επιφάνεια της επιγονατίδας εάν παρουσιάζει παθολογικές βλάβες αφαιρείται και τοποθετείται εμφυτεύσιμο υλικό από πολυαιθυλένιο. Ανάμεσα στο υλικό της κνήμης και του μηρού προσαρμόζεται ειδικό υλικό από πολυαιθυλένιο (spacer), που "κουμπώνει" πάνω στο υλικό της κνήμης. Η άρθρωση ανατάσσεται και πραγματοποιείται ανατομική σύγκλειση του χειρουργικού τραύματος
γ) συνδεδεμένη  ολική αρθροπλαστική γόνατος (constrained) που χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις αναθεώρησης ολικής αρθροπλαστικής γόνατος, όταν υπάρχει σημαντική καταστροφή οστού, και σε ανεπάρκεια πλάγιων συνδέσμων  και σχετίζεται με υψηλό ποσοστό χαλάρωσης των εμφυτεύσιμων υλικών. Στο τύπο αυτό ολικής αρθροπλαστικής γόνατος τα εμφυτεύσιμα υλικά του μηρού και της κνήμης συνδέονται μεταξύ τους (hinge) για να εξασφαλίσουν τη σταθερότητα της άρθρωσης.


Επιπλέον, η ολική αρθροπλαστική γόνατος διακρίνεται ανάλογα με τη μέθοδο σταθεροποίησης των εμφυτεύσιμων υλικών με ή χωρίς χρήση ειδικού τσιμέντου. Η τεχνική της ολική αρθροπλαστική γόνατος με χρήση τσιμέντου ενδείκνυται για όλους τους υποψήφιους ασθενείς ακόμη και για ασθενείς νεαρής ηλικίας, δραστήριους, με προχωρημένη εκφυλιστική αρθροπάθεια. Η τεχνική της ολικής αρθροπλαστική γόνατος χωρίς χρήση τσιμέντου πραγματοποιείται με τοποθέτηση υλικών με πορώδη επιφάνεια που επιτρέπει τη διείσδυση οστίτη ιστού και τη "βιολογική" σταθεροποίηση των εμφυτεύσιμων υλικών, με αποτέλεσμα την αύξηση του χρόνου ζωής της.

Μετεγχειρητικά χορηγούνται αναλγητικά για την αντιμετώπιση του πόνου, αντιβιοτικά για την πρόληψη λοιμώξεων, αγωγή για την πρόληψη θρομβοεμβολικών επεισοδίων Η μετεγχειρητική αγωγή περιλαμβάνει πρόγραμμα αποκατάστασης και φυσιοθεραπεία για την αποκατάσταση της λειτουργικότητας της άρθρωσης.

Η ολική αρθροπλαστική γόνατος αποτελεί μεγάλης βαρύτητας χειρουργική επέμβαση και σχετίζεται με δυνητικούς κινδύνους και επιπλοκές τόσο κατά την περιεγχειρητική όσο και κατά την μετεγχειρητική περίοδο. Οι κυριότερες μετεγχειρητικές επιπλοκές είναι η φλεγμονή της άρθρωσης 1%-2%,, το κάταγμα του μηριαίου, οι κακώσεις παρακείμενων νεύρων και αγγείων, η φλεβοθρόμβωση των κάτω άκρων (σε ποσοστό 50% χωρίς θρομβοπροφύλαξη), η πνευμονική εμβολή, η χαλάρωση της αρθροπλαστικής γόνατος, η αποτυχία ανακούφισης του πόνου και η δυσκαμψία