ΑΝΤΩΝΙΟΣ Δ. ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ
ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ    

Πτυχιούχος Πανεπιστημίου Αθηνών     
Mετεκπαιδευθείς στο  ISTITUTO ORTOPEDICO RIZZOLI di BOLOGNA
Κατάγματα


Κάταγμα ονομάζεται η παθολογική κατάσταση του οστού που χαρακτηρίζεται από λύση της συνέχειας του. Πρόκειται δηλαδή για "σπάσιμο", "θραύση" του οστού σε κάποιο τμήμα του, με κάποιον συγκεκριμένο τρόπο και με κάποιες, αναλόγου βαρύτητας, συνοδές κακώσεις των μαλακών μορίων (τένοντες, μύες, σύνδεσμοι, αρθρικός θύλακος, κ.α.), των ευγενών στοιχείων (αγγείων, νεύρων) ή και των οργάνων (πνεύμονας, σπλήνα, ουροδόχος κύστη, κεντρικό νευρικό σύστημα κ.α.).

Γίνεται κατανοητό ότι για την πρόκληση ενός κατάγματος πρέπει να ασκηθεί κάποιου βαθμού μηχανικής καταπόνησης (βίας). Η δύναμη που θα προκαλέσει κάποιο κάταγμα μπορεί να είναι από ελάχιστη όπως η στήριξη επί του σκέλους, όταν συνυπάρχει παθολογικό υπόστρωμα στο οστό (π.χ. οστεοπόρωση, πρωτοπαθής όγκος, μεταστατικό όγκος, κ.α.), έως τεράστια όπως η δύναμη που ασκείται κατά τη διάρκεια τροχαίου  δυστυχήματος, πτώσης από μεγάλο ύψος, πυροβολισμό, κ.α. Η κατάταξη- ταξινόμηση των καταγμάτων είναι απαραίτητη για τον καθορισμό της βαρύτητας, της επιλογής της κατάλληλης θεραπευτικής αντιμετώπισης και της πρόγνωσης, δηλαδή της εξέλιξης της πορείας της συγκεκριμένης βλάβης στο μέλλον. Αποτελεί μεγάλο κεφάλαιο στην ορθοπαιδική τραυματολογία και αποτελεί αντικείμενο εξειδικευμένης γνώσης που αφορά το θεράποντα ιατρό.


Η περιοχή του σώματος στην οποία συμβαίνει ένα κάταγμα (π.χ. ισχίο, ωμική ζώνη, αντιβράχιο, κ.α.), το σημείο του οστού που έχει υποστεί βλάβη (αρθρική επιφάνεια, επίφυση, διάφυση, κ.α.), το σχήμα των κατεαγόντων οστών (λοξό, εγκάρσιο, σπειροειδές, κ.α.), ο αριθμός των οστικών τμημάτων (δύο τεμαχίων, κάταγμα με οστική "πεταλούδα", συντριπτικό, τμηματικό, κ.α.), ο βαθμός παρεκτόπιση του οστού που έσπασε, η αξιολόγηση των συνοδών βλαβών της περιοχής (ανοιχτό κάταγμα, αγγειακή βλάβη, νευρική βλάβη, κ.α.), του υπόλοιπου οργανισμού και πρωτίστως η αξιολόγηση της γενικής κλινικής κατάστασης του ασθενή είναι ορισμένα από τα κριτήρια που θα ληφθούν υποψιν από το θεράποντα.

Η ηλικία του ασθενή αποτελεί ένα ακόμη κριτήριο. Πρέπει να γίνει γνωστό ότι η θεραπεία και η πρόγνωση  ενός κατάγματος εξαρτάται από την ηλικία του ασθενή. Ο τρόπος με τον οποίο σπάει ένα οστό σε έναν παιδί, ένα ενήλικα και έναν ηλικιωμένο διαφέρει όπως επίσης διαφέρει και ο τρόπος αντιμετώπισης ενός κατάγματος της ίδιας περιοχής του σώματος ανάλογα με την ηλικία.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κάθε περίπτωση τραυματισμού αποτελεί ξεχωριστή κλινική οντότητα  και η αντιμετώπιση θα πρέπει να εξατομικεύεται.

Όταν κάποιο οστό σπάσει θα πρέπει να εξασφαλιστούν οι ιδανικότερες, κατά περίπτωση, συνθήκες για να πραγματοποιηθεί ασφαλής πώρωση του (επούλωση της βλάβης του οστού) που είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο Η κλινική παρακολούθηση της πορεία πώρωσης του κατάγματος είναι απόλυτα απαραίτητη, διότι έτσι εξασφαλίζονται οι ιδανικότερες συνθήκες για το καταλληλότερο δυνατό κλινικό και λειτουργικό αποτέλεσμα, καθώς και η δυνατότητα διάγνωσης, αντιμετώπισης και πρόληψης των επιπλοκών.

Ο έλεγχος της πορείας της πώρωσης του κατάγματος συμπληρώνεται με ακτινολογικό έλεγχο. Με αυτόν τον τρόπο ελέγχεται η θέση των τμημάτων του οστού μετά την ανάταξη (αν βρίσκονται σε ανατομική ή ικανοποιητική θέση και άξονα, ώστε να εξασφαλισθεί η πώρωση και η μετέπειτα ομαλή της λειτουργία.


Η θεραπεία των καταγμάτων μπορεί να γίνει με συντηρητικό τρόπο δηλαδή με τη χρήση μη χειρουργικών, επεμβατικών μεθόδων ανάταξης και σταθεροποίησης των κατεαγόντων τμημάτων μέχρι την πώρωση αυτών (κλειστή ανάταξη-τοποθέτηση γύψου κ.α.) ή με χειρουργικό που πραγματοποιείται με τη χρήση χειρουργικών μεθόδων και τεχνικών και προϋποθέτει υλικά οστεοσύνθεσης.

Μπορεί να γίνει εσωτερική οστεοσύνθεση με πλάκα και βίδες, ενδομυελική ήλωση, εξωτερική οστεοσύνθεση (με χρήση ειδικών υλικών και συσκευών που σταθεροποιούν τα οστά εξωτερικά) και αρθροπλαστική με χρήση εμφυτεύσιμων υλικών που χρησιμοποιούνται για τη μερική ή ολική αντικατάσταση μιας άρθρωσης όταν τα τμήματα της καταστραφούν ανεπανόρθωτα.

Όταν ο θεράπων κρίνει από τα κλινικά και ακτινολογικά δεδομένα ότι η πώρωση έχει προχωρήσει αρκετά, ώστε να εξασφαλίζεται η σταθερότητα του κατάγματος, αφαιρει το μέσο ακινητοποίησης (π.χ. γύψος, εξωτερική οστεοσύνθεση ) και δίνει οδηγίες για τον τρόπο της χρήσης, την κινησιοθεραπεία, τη φυσιοθεραπεία και την ενδυνάμωση των μυϊκών ομάδων. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την εσωτερική οστεοσύνθεση των καταγμάτων μπορούν να αφαιρεθούν ανάλογα με την περίπτωση και την εξέλιξη της πορείας, όταν ο θεράπων το κρίνει απαραίτητο. Τα εμφυτεύσιμα υλικά που χρησιμοποιούνται για την αντικατάσταση μιας άρθρωσης μετά από κάταγμα δεν αφαιρούνται, εκτός παθολογικών καταστάσεων όπου απαιτείται η αντικατάσταση τους.

Επιπλοκές καταγμάτων ονομάζονται οι παθολογικές καταστάσεις που μπορεί να συνοδεύουν τον τραυματισμό του οστού, να παρουσιαστούν κατά την εξέλιξη της διαδικασίας της πώρωσης ή ακόμη και μετά την ολοκλήρωση αυτής σε βάθος χρόνου, με δυσμενείς συνέπειες τόσο στην λειτουργικότητα του τραυματισθέντος άκρου, όσο και του συνόλου του οργανισμού.

Διακρίνονται σε άμεσες επιπλοκές όπως: διατομή ή ρήξη αγγείων, κάκωση  ή διατομή νεύρων και νευρικών σχηματισμών, ρήξη, απόσπαση ή διατομή τενόντων, έλλειμμα δέρματος, σύνδρομο διαμερίσματος, κάκωση οργάνων και του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Επιπλοκές που συμβαίνουν κατά τη διαδικασία της πώρωσης ή και μετά την ολοκλήρωση της όπως η βραδεία και η καθυστερημένη πώρωση, η δημιουργία ψευδάρθρωσης (υπερτροφικής, ατροφικής), η πώρωση σε πλημμελή θέση (βράχυνση, στροφή, αλλαγή του φυσιολογικού άξονα), η ισχαιμική νέκρωση του οστού, η λοίμωξη (οστεομυελίτιδα, σηπτική αρθρίτιδα), η δυσκαμψία, το σύνδρομο Sudeck:(αντανακλαστική συμπαθητική δυστροφία-RSD, αλγοδυστροφία): παθολογική απάντηση του αυτόνομού νευρικού συστήματος, έκτοπη οστεοποίηση: (οστεοποιός μυοσίτις), μετατραυματική αρθρίτιδα.

Επιπλοκές από άλλα συστήματα του οργανισμού: Λιπώδης εμβολή, πνευμονική εμβολή, σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας ενηλίκων: (ARDS), θρομβοεμβολικά επεισόδια (Αγγειακά εγκεφαλικά, θρομβοφλεβίτιδα, κ.α), κατακλίσεις, χρόνιος πόνος.

ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΚΑΤΑΓΜΑΤΩΝ